زبان فارسی
از ویکیگفتاورد
(تغییرمسیر از پارسی)
زبان فارسی یا پارسی (فارسی، دَری و تاجیکی) زبان رسمی کشورهای ایران و تاجیکستان و یکی از زبانهای رسمی کشور افغانستان و در پاکستان و ازبکستان هم رایج است.
فهرست مندرجات |
[ویرایش] گفتاورد
- « هر که در زبان عربی تواناست،با کسی که عربی را در می یابد،اگر به فارسی سخن گوید،مرتکبِ گناه شده است.»
- حدیثی است منسوب به محمد،پیامبر اسلام،در حماسة الظُرَفاء ،عبدلکانی، 1/211
- « زبانِ فارسی،زبانِ داستان هایِ خسروان و قصههایِ شبانهاست.»
- ابوریحان بیرونی در پیشگفتار کتاب الصیدنه
- « علوم از همه سویِ جهان به زبانِ عربی فراآورده شده و دلها بدان آراسته گشته و زیور یافته و نیکوییهایِ این زبان در رگ و پیها روان شدهاست.اما هر قومی زبانی را که بدان خوگر است خوشگوار میپندارد و آن را با همه درشتیها و نارساییهایش برای نیازهایِ خود به کار میبرد.و این نکته را با خویشتنِ خویش میسنجم که خوگر با زبانی است(زبان خوارزمی) که هرگاه چیزی از علم در آن بنشانند چنان شگفت مینماید که دیدنِ شتر بر بام و زرّافه در زیر پالان.سپس به تازی و فارسی پرداختهام که در هر یک دستی دارم و در آنها کار کردهام.مرا نکوهش به تازی خوشتر است تا ستایش به فارسی. و معنای این گفته آن کس داند که در کتابی علمی که به فارسی در آوردهاند در نگرد تا ببیند که چگونه آب و رنگِ آن میرود و چهرش تیرگی میپذیرد و بی هوده میشود،چرا که این زبان جز به کارِ بازگفتنِ داستان هایِ خسروان و قصههای شبانه نیاید. »
- ابوریحان بیرونی در پیشگفتار کتاب الصیدنه
- « چرا که نه؟(که خط زبان فارسی باید عوض شود) این چه تعصبی است که همه راجع به خط دارند؟ خط فقط وسیلهٔ نوشتن و خواندن است. مگر زبان ما عربی است که فقط باید به عربی بنویسیم؟»
- « آمدهاند تو این خلادانی زور زدهاند و یک فرهنگستان قلابی پس انداختهاند که از خشتکشان لغت درمیاورند. چرا که کاری ندارند به زبان رایج. زبان برایشان ناندانی است. مثل همهچیز دیگر. »
- صادق هدایت؛درباره فرهنگستان زبان فارسی
- « مقدم که اسم خودش را مغدم تلفظ میکند و به این ترتیب خیال میکند که اسمش را فارسی سره شده و از نژاد آریایی! زکیسه! اینها کار اتیمولوژی (ریشهشناسی لغات) را به جایی کشاندهاند که انگار عربها از اصل زبان نداشتهاند و این زبان فارسی است که معرب شده... نه لغت داشتهاند و نه با همدیگر حرف میزدهاند... این جور تعصب را باید کنار گذاشت... ولی اگر آدم ادعا بکند که از اصل عربا و فرهنگ و زبانشون وجود نداشتهاند تازه میشود یک پا هیتلر که موجودیت هیچ ملتی را به جز ملت آلمان که فدای مزخرفاتش شد قبول نمیکرد.»
- « همیشه عدهای هستند که نگران زبان فارسیاند و از ورود لغات بیگانه به آن در هراسند. عدهای در این هراس دست و پا میزنند که نکند زبان فارسی به مرور از میان برود و چیزی از آن «فرهنگ کهن» ما باقی نماند. ادبا و نویسندگان، مراکزی همچون فرهنگستان زبان فارسی و اشخاصی چون کزازیها که سعی میکنند مستقیما به زبان فارسی بپردازند و سعی دارند زبان را بدون میانجی «نجات» دهند، در تصوری موهوم به سر میبرند.»
- « این تصور که میتوان با برنامهریزی و آموزش، فرهنگ و زبان مردم را ارتقاء داد اینکه میتواند با صحبت کردن به زبان فارسی اصیل فارغ از هر کلمهٔ عربی، یا برنامهریزی و بودجهبندی برای زبان فارسی کاری برای آن کرد، تصوری پوچ است.اما میتوان با میانجی ترجمه، شعر، ادبیات و هنر به زبان فارسی پرداخت. تنها آن نوع پرداختها است که میتواند نتیجهای در بر داشته باشد.»
- « زبان و خط رسمی و مشترک مردم ایران فارسی است. اسناد و مکاتبات و متون رسمی و کتب درسی باید با این زبان و خط باشد ولی استفاده از زبانهای محلی و قومی در مطبوعات و رسانههای گروهی و تدریس ادبیات آنها در مدارس، در کنار زبان فارسی آزاد است.»
- اصل ۱۵،قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران
- «زبان رسمي كشور تاجيكستان تاجيكي است همچنين زبان روسي به عنوان زبان معاشرت بين مليتها عمل ميكند. همه خلقهايي كه در قلمرو جمهوري تاجيكستان زندگي ميكنند حق دارند آزادانه از زبان مادري خويش استفاده كنند.»
- اصل دوم قانون اساسی جمهوری تاجیکستان
- « از جمله زبانهاي پشتو، دري، ازبکي، ترکمني، بلوچي، پشه يي، نورستاني، پاميري و ساير زبــانهاي رايج در کشور، پشتو و دري زبانهاي رسمي دولت مي باشند. »
- مادۀ شانزدهم قانون اساسی جمهوری اسلامی افغانستان
- « از قدیم باین زبان ، زبان دَری گفتهاند البته درستترین اصطلاح دربارهٔ آن همان زبانِ دَری است و باید گفت زبانِ دَری را نخست از آغاز قرن سوم میلادی بخطِ آرامی نوشتهاند. »
- تاریخ خط در ایران/از سعید نفیسی/به نقل از مجلهٔ کاوش، شمارهٔ اول، دورهٔ دوم، آبان ماه ۱۳۴۲، صص ۱۸‐۲۶.
- « تخریبِ زبانِ فارسی به وسیله یِ گویندگان و گزارشگرانِ ورزشیِ صدا و سیما و ضرورتِ آموزش دادن به ایشان و تصحیح کردنِ روندهایِ نادرست، از دغدغه هایِ اصلی و اساسی من شده است. احساس می کنم عده یی افتاده اند به جانِ این زبان و این زبان دارد آرام آرام، شاید هم خیلی سریع، سر و صورتی پیدا می کند که اگر 40-30 سال دیگر کسی بخواهد نوشته های درست استادان زبان فارسی را بخواند، نتواند. گویی موریانه به جان این زبان افتاده باشد. »
- علی میرزایی در مقاله ی به جان زبان فارسی افتاده ایم
- « ازآنجائیکه جوشش پیوندهای جهان فرهنگی زبان فارسی، گاه گاهی نا راحتی های حلقات معین زبان ستیزان کشورهای مختلف حوزه فرهنگی آسیای میانه را تبارز میدهد، زمزمه هائی برپا کرده، های های فریاد براه می اندارند که زبان فارسی دری، فارسی ایرانی و فارسی تاجیکی سه زبان جداگانه بوده از ریشه بهم فرق دارند. این گروهکها مدعی میشوند که گویا زبان فارسی تاجیکی متعـلق به تاجیکستان، دری مربوط افغانستان وفارسی هم مال ایران میباشد. ایشان واویلاهـا میکنند و نظریه های مندرآوردی بیشماری می آورند که گویا این سه زبان ازهم متفاوت بوده ریشــه و تاریخچهً مشترکی باهم ندارند. این نظریه پردازیها که اصلاً پایهً علمی وتحقیقی نداشـته و ندارد، عمدتاً یا ازتنگ نظریهای ناسالم ذهنی تیکه داران اقوام مختلف وقبیله سالاران منشاً میگیرد ویاهـــم ازطرف اربابان ماجرا جو، حسود و کورذهن که ظاهراً باسیاستهای تنـش افزایی، بازیهــای ویرانگر روز ویا هم اوامر باداران بیگانه خود، همآهنگی دارند، سرمیزند و میخواهند این ذهنیت کاذب را بکرسی نشانند که این سه گویش دارای یک ریشه نیستند.»
- رسـول رهین استاد دانشگاه کابل
- « دلایل مستند و آفتابی وصحه گذاریهای زیاد تاریخی ونیز پژوهشـهای همه جانبه محققان و زبان شناسان جهان در زمینه وجود داردکه ثابت میسازد دری و فارسی وزبان تاجیکی یک زبان واحـد است ودرطول هزاره های تاریخی باهــــم ریشهً مشترک داشته اند، اگردر جایی تغییراتی درلهجـــه ها ویا ترادف واژه ها ویا در ورودکلمات بیگانه دربین واژه های این زبان گشن بیخ بمیان آمده باشد که مسلماً درخصلت هرزبانی نهفته است، معنی آنرا ندارد که این زبان واحد را به شاخـه های دری، تاجیکی و فارسی جدا سازد.»
- رسـول رهین استاد دانشگاه کابل
- « در ایران زبان باستانی (فارسی باستان) هیچ گاه جای به عربی نداد،بلکه دگرگون گردید.پس از آمدن اسلام،توأم با مقداری لغات عربی،به الفبای آن زبان تحریر شد. »
- برنارد لوئیس،در کتاب خارومیانه؛دوهزار سال تاریخ از ظهور مسیحیت تا امروز،مقدمه.
- این گفتار به گذشته زبان فارسی مربوط است.
- « پارس،پرسیس یا فارس،به سخن دقیقتر ،کشور یا ملتی نیست،بلکه نام ایالتی است در کرانه ی شمالی خلیجی به همین نام.ایرانیان هیج گاه این نام را به تمامی ممکلت اطلاق نکردند.ولی زبان خود را بدین نام می خوانند زیرا که گویش محلی فارس،زبان اصلی فرهنگی و سیاسی کشور شد- همتن گونه که گویش توسکانی زبان ایتالیایی،گویش کاستیلیایی زبان اسپانیایی و گویش مناطق مجاور لندن زبان انگلیسی گردید.نامی که خود ایرانی ها برای کشورشان همیشه به کار برده اند،و در سال 1314 شمسی (1935 میلادی) به بقیه جهان نیز تحمیل کردند،ایران است.این نام از واژه ی قدیمی آریانم،حالت جمع مِلکی به معنای «سرزمین آریاها» مشتق شده است و قدمت آن به مهاجرت های نخست اقوام هندو-آریایی می رسد.»
- برنارد لوئیس،در کتاب خارومیانه؛دوهزار سال تاریخ از ظهور مسیحیت تا امروز،بخش پیش از مسیحیت.
- این گفتار به گذشته زبان فارسی مربوط است.
- « در دوره سامانیان ( 262-389 هـ ق) ،پایتخت شان،بخارا، کانون احیای فرهنگ ایرانی شد.در عهد بیشتر پادشاهان سامانی، زبان رسمی،فارسی بود.سامانیان به تشویق [[شاعر]ان و دانشمندان ایرانی پرداختند، و قرن دهم و یازدهم میلادی شاهد تولد ادبیات جدید فارسی بود،که به الفبای عربی نوشته می شد و با وجود تأثیر ژرف دین و سنت اسلامی،اساساً و مشخصاً ایرانی بود. »
- برنارد لوئیس،در کتاب خارومیانه؛دوهزار سال تاریخ از ظهور مسیحیت تا امروز،بخش خلافت عباسیان.
- این گفتاورد به گذشته زبان فارسی مربوط است.
[ویرایش] شعر
- « با شرف گشتی چو تاج اصفهانت جلوه کرد/ پیش تخت تاجداران لفظ تازی و دری .»
- « جهان را سراسر ز لفـــظ دری /عطا کن نشاط زبان آوری/فزون کن به عالم شکر خندرا/ روایی ده این پارسی قند را/سخن پروران تو خود یار باش/زبان دری را نگهــدار باش.»
- عنوان شعر «دعا در حق لفظ دری»
- « کجا بیور از پهـلوانی شمار/بود در زبان دری صد هزار.»
- « دل بدان یافتی از من که نکو دانی خواند/مدحت خواجهء آزاده به الفــا ظ دری/خاصه آن بنده که مانندهء من بنده بود/مدح گوینده و دانندهء الفاظ دری..»
- « من آنم که در پای خُوکان نریزم/مراین قیمیتی دُر، لفــظ دری را. »
- « صفات روی او آسان بود مرا گفتن/گهی به لفظ دری و گهی به شعر دری.»
- « نظامی که نظم دری کار او اســت /دری نظم کردن سزاوار او اســــــت/هزار بلبل دستانسرای عاشـــق را/بباید از تو سخن گفتن دری آموخت.»
- « شکر لله که ترا یافتم ای بحر ســـخا/از تو صفت زمن اشعار به الفاظ دری.»
- « آیا به فضل تو نیکو شده معانی خیر/ویا به لفظ تو شیرین شده زبان دری.»
- « هزار بلبل دستان سرای عاشق را/بباید از تو سخن گفتن دری آموخت.»
- « ز شعر دلکش حافظ کسی شود آگاه/که لطف طبع و سخن گفتن دری داند.»
- « گرچه اردو در عذوبت شکر است/طرز گفتار دری شیرین تر است.»
- « گرچه هندی در عذوبت شکر است/طرز گفتار دری شیرین تر است.»
- « بفرمود تا پارسی دری/نوشتند و کوتاه شد داوری.»
- « به پارسی وبه تازی است نظم و نثر مــرا/به شرق و غرب مسیرو به بر و بحر مجال.»
- جبلی گرجستانی (غرجستانی)
- « گر مرا بر شعر گویان جهان رشک آمدی/من درِ شعر دری بر شـاعران نکشادمـی.»
- « شمع بگشاید زشرح و بسط او حذر اصم/چون زبان نطق بگشــاید به الفاظ دری.»
- « آن ترک زبان پارسی دان/برتخت سخن، فصیح سلطان/چون کلک سخن بدست گیرد/بازار بتان شکست گـــــیرد.»
- شمس الحسن دربارۀ فارسی دانی الغ بیگ یا شاهرخ
- « فارسی بین تاکه بینی نقشهای رنگ رنگ / بگذراز مجموعهً اردو که بیرنگ من است.»
- میرزا غالب
- «شکرشکن شوند همه طـــوطیان هنـد/زین قند پارسـی که به بنگـــاله میرود.»
- حافظ
- « کس برین منوال پیش از من چنین شعری نګفت / مر زبان پارسی را هست تا این نوع بین.»
- عباس مروزی (هم عصر مأمون عباسی)
- « چون دُرّ دو رَسته ی دهانت/نظمِ سخنِ دری ندیدم.»
- سعدی، غزلیات
- «ای زبان بلعـمی و رودکی/مهر تو پرورده ام از کودکی/شاهنامه با تــو آب و رنگ يافت/در جهـان، خلقم زتو فرهنگ یافت/ابن سینا در بخارای کهن/کاشـت در مرز ( شفا ) تخم سخن/با همین املا، نظامی زاده بود/بر تو ای لفظ دری دلداده بود/کلک پر شور کمال اندر خجند/با تو انشا کـرد اشعار بلند/مثل سعدی ، جـــامی شیرین کلام/در معنی سفـــت با عزمی تمام /هــی ، چه آهنگ گوارا میدهی/انجـمن را زیب و آرا میدهی/سبـز بادا تا ابد، دامان تو/ای مبارک باد ایـن دوران تو/تا به جان باشــد رمق یا که نفس/ما برای رونقت کـــوشیم و بس!/»
- کریم رحیم،از شاعران تاجیکستان
[ویرایش] گفتاوردهای سیاستمداران دربارهٔ زبان فارسی
- « زبان فارسی،زبان اول مکتب اهل بیت است.! »
- « روزی خواهد رسید که هفت میلیارد نفر جمعیت دنیا زبان فارسی را فرابگیرند که این شدنی است.! »
- « در منطقه شرق از شبه قاره تا چين هرجا كه اسلام و فرهنگ اسلامي نفوذ كرده زبان فارسي نيز همراه آنبوده است. همراهي زبان فارسي با دين و معارف اسلامي و محتواي عرفاني آن يكي ازعوامل گسترش زبان فارسي در اين منطقه از جهان محسوب مي شود و ما شاهد بوديم كه بسياري از شيفتگان امام و انقلاب اسلامي تحت تأثير جاذبه ي سخنان امام و حقايق انقلاب زبان فارسي را فراگرفتند. »
- آیت الله سید علی خامنهای رهبر ایران در دیدار بااعضاي فرهنگستان زبان و ادبيات فارسي (۱۳۷۰/۱۱/۲۹ )
- « امروز براي پالايش زبان فارسي و زدودن آلودگيها از آن بايد ضابطه ي صحيحي در استفاده از اين زبان بوجود آيد و راه بر زبان اصيل فارسي در محيطهاي علمي باز شود. »
- آیت الله سید علی خامنهای رهبر ایران در دیدار بااعضاي فرهنگستان زبان و ادبيات فارسي (۱۳۷۰/۱۱/۲۹ )
- « ناگهان از گوشهيي يک نفر تشخيص داده که بايد ما به کودکان دبستاني، از کلاس اول - يا حتّي پيشدبستاني - زبان انگليسي ياد بدهيم؛ چرا؟ وقتي بزرگ شدند، هر کس نياز دارد، ميرود زبان انگليسي را ياد ميگيرد. چقدر دولت انگليس و دولت امريکا بايد پول خرج کنند تا بتوانند اينطور آسان زبان خودشان را در ميان يک ملت بيگانه ترويج کنند؟ ما براي ترويج زبان فارسي چقدر در دنيا مشکل داريم؟ خانهي فرهنگ ما را ميبندند، عنصر فرهنگي ما را ترور ميکنند، ده جور مانع در مقابل رايزنيهاي فرهنگي ما درست ميکنند؛ چرا؟ چون در آنجا زبان فارسي ياد ميدهيم. ولي ما بياييم به دست خود، مفت و مجاني، به نفع صاحبان اين زبان - که مايهي انتقال فرهنگ آنهاست - اين کار را انجام دهيم! البته بنده با فراگرفتن زبان خارجي صددرصد موافقم؛ نه يک زبان، بلکه ده زبان ياد بگيرند؛ چه اشکالي دارد؟ منتها اين کار جزو فرهنگ جامعه نشود. »
- آیت الله سید علی خامنهای رهبر ایران ،در ديدار فرهنگيان و معلمان استان كرمان (۱۳۸۴/۰۲/۱۲ )
- « فارسي، زباني غني و شيرين است. هزار شيوه در کار فارسي گويي و فارسي نويسي براي عنوان زدن وجود دارد. »
- آیت الله سید علی خامنهای رهبر ایران ،در ديدار مديران و مسؤولان مطبوعات كشور (۱۳۷۵/۰۲/۱۳ )
