اسلام

از ویکی‌گفتاورد
پرش به: ناوبری، جستجو

اسلام دینی یکتاپرستانه و از دین‌های ابراهیمی است. به پیروان اسلام «مسلمان» و «مؤمن» می‌گویند. هم‌اکنون اسلام از دید شمار رسمی پیروان، در جایگاه دوم در جهان جای دارد.

Kaaba (1) Makkah (Mecca) (crop).png
Muslims praying in mosque in Srinagar, Kashmir.jpg

گفتاوردها[ویرایش]

  • «از اینکه اسلام آورده‌اند بر تو منّت می‌نهند بگو بر من از اسلام آوردنتان منّت مگذارید بلکه [این] خداست که با هدایت کردن شما به ایمان بر شما منّت می‌گذارد.»
    • قرآن، سوره: ۴۹ , آیه: ۱۷
  • «چه کسی ستمگرتر از آن کس است که با وجود آنکه به سوی اسلام فراخوانده می‌شود، بر خدا دروغ می‌بندد.»
    • قرآن، سوره: ۶۱ , آیه: ۷
  • «در حقیقت کسانی که [به اسلام] ایمان آورده و کسانی که یهودی شده‌اند و ترسایان و صابئان هر کس به خدا و روز بازپسین ایمان داشت و کار شایسته کرد پس اجرشان را پیش پروردگارشان خواهند داشت و نه بیمی بر آنان است و نه اندوهناک خواهند شد.»
    • قرآن، سوره: ۲ , آیه: ۶۲
  • «مسلمان کسی است که دیگر مسلمانان از دست و زبان وی در امان باشند.»
  • «همه چیزِ مسلمان، از مال و آبرو و خونش بر مسلمان حرام است؛ برای مرد همین شر بس است که برادر مسلمان خویش را تحقیر کند.»
  • «مسلمان کسی است که دیگر مسلمانان از دست و زبان او آزاری نبیند جز آنکه برای حق بود، و گزند مسلمان روا نیست جز در آنچه واجب شود.»
  • «مردم را روزگاری رسد که در آن از قرآن جز نشانی نماند و از اسلام جز نام آن. در آن روزگار بنای مسجدهای آنان از بنیان آبادان است و از رستگاری ویران. ساکنان و سازندگان آن مسجدها بدترین مردم زمینند، فتنه از آنان خیزد و خطا به آنان درآویزد. آن که از فتنه به کنار ماند بدان بازش گردانند، و آن که از آن پس افتد به سویش برانند. خدای تعالی فرماید: به خود سوگند، بر آنان فتنه‌ای بگمارم که بردبار در آن سرگردان ماند و چنین کرده‌است، و ما از خدا می‌خواهیم از لغزش غفلت درگذرد.»
  • «شنیده‌ام مهاجم به خانه‌های مسلمانان، و کسانی که در پناهِ اسلام‌اند در آمده، گردنبند و دستبد و گوشواره و خلخال از گردن و دست و پای زنان به در می‌کرده‌است؛ حالی که آن ستمدیدگان برابرِ آن متجاوزان، جز زاری و رحمت خواستن سلاحی نداشته‌اند. سپس غارتگران، پشتواره‌ها از مالِ مسلمانان بسته، نه کشته‌ای و بر جای نهاده و نه خسته [زخمی]، به شهرِ خود بازگشته‌اند. اگر از این پس، مردِ مسلمانی از غمِ چنین رویداد بمیرد، چه جای ملامت است، که در دیدهٔ من شایستهٔ چنین کرامت است.»
  • «هر که از راه مجذوب شدن به شخصیت‌ها به این دین در آید همان اشخاص همچنان که او را به آن در آورده‌اند از آن خارجش کنند و کسی که از راهِ کتاب و سنت به این دین وارد شود، کوه‌ها بجنبند و او نجنبد.»
  • «اگر انسان‌ها در خطوط سیاسی خویش با یک دیگر اختلاف نظر پیدا کنند، بایستی بدان بیندیشند که همگی مسلمان اند؛ و اختلاف نظر یافتن در گرایش‌های سیاسی بدان معنا نیست که طرف مقابل از دین اسلام خروج کرده است. این منطقی خطاست و خداوند متعال بدان رضایت ندارد.»
  • «اسلام شکیبایی می‌آموزد، نه نفرت؛ برادری جهانی، نه دشمنی، صلح، و نه خشونت.»
  • «من به اسلام ایمان دارم. من به خدا و صلح ایمان دارم.»
  • «این امر امروزه کاملاً مشهود است که در مطرح کردن دنیای اسلام، تعداد زیادی جوامع گوناگون با بیش از یک میلیارد جمعیّت، و تعداد زیادی زبان‌های گوناگون، مثل عربی، ترکی، فارسی، و غیره که در بیش از یک سومِ کرهٔ زمین پراکنده‌اند، مورد نظرند. روشنفکران آکادمیک آمریکایی و انگلیسی، به صورت تقلیل گرایانه، و به نظرِ من، غیر مسئولانه، از چیزی به نام «اسلام» سخن می‌گویند. به نظر می‌رسد که آن‌ها، با بهره‌گیری از این کلمه، اسلام را موضوعی ساده تلقّی می‌کنند که می‌توان هزار و پانصد سال تاریخش را تعمیم داد، و از پیش در مورد سازش پذیری اسلام و دموکراسی، اسلام و حقوق بشر، و اسلام و پیشرفتِ گستاخانه قضاوت کرد.»
    • ادوارد سعید، در «Representations of the intellectual:the 1993 Reith lectures» ترجمه شده به فارسی با عنوان «نقشِ روشنفکر»، فصل «در استیصال نگه داشتنِ ملّت‌ها و سنّت ها
  • «مبارزان مسلمان فرمان داده شدند که از کشتنِ زنان، کودکان، و سالمندان، مگر اینکه اولین حمله کنند باشد، شکنجه و بدرفتاری با زندانیان خودداری کنند؛ هشدار داده شده‌اند که به فرمان آتش‌بس سریعاً عمل کنند ، به موافقت نامه‌ها احترام بگذارند. در هیچ زمانی در فقه سنتی، هر گونه تایید و یا مشروعیت به آنچه که ما امروزه تروریسم می‌نامیم، اشاره‌ای نشده است. در واقع هیچ مدرکی دال بر استفاده از تروریسم وجود ندارد.»
  • «از قضا، نخستین چیزی که مرا دربارهٔ اسلام مجذوب کرد، کثرت گرایی آن بود. در حقیقت، قرآن همهٔ پیامبران بزرگ گذشته را ستوده است.»
  • «اسلام یک عاملِ ارزشمند در زندگی اجتماعی و سیاسی ما شده ، برای روحِ اجتماعی و پیشرفتِ فرهنگی ما یک سهم ارزشمند ساخته است.»
  • «می‌بینید که بدبختی ما دینِ اشتباه بوده است. چرا ما نباید دینِ ژاپنی‌ها را نداشته باشیم که فداکاری در راهِ وطن را به عنوان بالاترین نیکی می‌دانند؟ اسلام بیش از اندازه سازگارترست با ما تا مسیحیت. چرا من باید در مسیحیت با آن نرمی و کمبودش بمانم؟.»
    • منسوب به آدولف هیتلر نقل قول شده در Inside the Third Reich: Memoirs by Albert Speer, ص. ۱۱۵
  • «ایالات متحده با اسلام در جنگ نیست و نخواهد بود.»
  • «به اسلام به شیوهٔ عاقلانه و به دور از عوام فریبی و احساسات بنگرید. این دین پیشرو در جهان با ۱٫۵ میلیارد پیروان است.»
  • «اگر تنها منافع اسلام رفاه بشر است، پس خود اسلام قوی ترین مدافع حقوق بشر در هر نقطه روی زمین است.»
  • «من از هرکسی می‌خواهم که اسلام را بفهمد. اسلام حقیقت است و نیاز نیست دوستدارش باشی. یک دین زیبای برادری و از خود گذشتگی است.»
  • «ما مسلمانان باید با تکیه بر مواردِ اشتراکِ خود، که فراوان هم هست، برای کاهش مواردِ اختلاف خود تلاش کنیم. من معتقدم که بخشِ قابلِ توجهی از اختلافاتِ موجود، یعنی اختلافات فقهی، کلامی و فرهنگی، قابلِ رفع است. عمدهٔ این اختلافات از سوی کسانی ایجاد شده که وحدت و همبستگی جهانِ اسلام را نمی‌خواستند یا اگر مخلوقِ آن نیست، آن‌ها دست‌کم به اختلافاتِ طبیعی دامن زده‌اند. این اختلافات قابلِ رفع است، برخی اختلافات هم طبیعی است، چرا که انسان‌ها متفاوت هستند و همه یکسان فکر نمی‌کنند و برداشت‌های یکسان ندارند.»
    • سید محمد خاتمی سخنرانی در دیدار با رؤسای هیأت شرکت کننده در سمینارِ گفتگوی تنمدنها، تهران.۱۴/۲/۱۳۷۸، برگرفته از کتابِ «گفتگوی تمدنها» نشرِ طرحِ نو، ص ۶۸
  • «مسلمانان باید امروز با تمسک به کتاب آسمانی و سنّت دینی خود، مبشّران صلح و امنیت و آزادی و عدالت باشند و قدرت‌های بزرگ نیز نباید با تحریک گروهی که جز حقد و کینهٔ مسلمانان را در سینه ندارند جنگ تبلیغاتی و نظامی علیه مسلمانان را ادامه دهند و خیرخواهان در جهان غرب و جهان اسلام باید بکوشند که در هردو جهان خشونت‌گرایان مغرور و متوهم را منزوی و افکار عمومی را از آنان بگیرند»
    • سید محمد خاتمی سخنرانی (۱۹ شهریور ۱۳۸۵) در مدرسهٔ حکومت جان اف کندی هاروارد، آمریکا
  • «آنچه اسلام به ما می‌آموزد و در آیات الهی و سنت پیامبر اسلام و خاندان مطهر ایشان و در سخنان گهربار مندرج در کُتب روایی اهل شیعه و اهل سنت مندرج شده، این واقعیت است که مصلحت و منفعت جمع را اولویت قرار دهیم؛ به همه مسلمانان از هر گوشه جهان اسلام با دید تساوی نگاه کنیم؛ به دانش و علم، اهمیت دهیم؛ با اعمال خود موجبات دعوت همگان به دین مبین اسلام فراهم آوریم و برای برادری، تفاهم، همزیستی، تسامح و حل و فصل سریع اختلافات و مشکلات، نهایت کوشش را به عمل آوریم... به عنوان رییس‌جمهور اسلامی ایران اعلام می‌کنم که چنین رویکردی به جهان اسلام را دارم و در تصمیمات خود منافع سیاسی و امنیتی همه کشورهای اسلامی، به ویژه کشورهای مسلمان همسایه را به صورتِ متقابل مدنظر دارم.»
  • «هیچ قانونی در اسلام غیرقابل تغییر نیست. غیرقابل تغییر بودن تنها در مورد باورها، ارزش‌ها و اهداف نهایی در شریعت کاربرد عملی دارد. حتی آن دسته از قوانینی که غیرقابل تغییر بودن را برای بخش مناسک و آداب مذهب در نظر می‌گیرند، در واقع غیرقابل تغییر نیستند و تحت شرایط خاص دستخوش تغییر می‌شوند.»
    • حسن روحانی[۱۱]
    • از پایان‌نامهٔ دکترای او در حقوق اساسی با عنوانِ «The Flexibility of Shariah; Islamic Law»
  • [ادامهٔ گفتاوردِ بالا] «قوانین اسلام بر مبنای شرایط مشخص و مقتضیات زمان و مکان گسترش و رشد پیدا کرده‌است. در واقع باید این انعطاف‌پذیری را به عنوان یکی از اجزای اصلی قوانین اسلام به شمار آورد. ساختار مناسب برای این انعطاف‌پذیری و تغییر در منابع اصلی شریعت پیش بینی و تایید شده‌است که عبارتند از: قرآن، سنت، اجماع، قیاس، عقل و عرف.»
    • حسن روحانی[۱۲]
    • از پایان‌نامهٔ دکترای او در حقوق اساسی با عنوانِ «The Flexibility of Shariah; Islamic Law»
  • [ادامهٔ گفتاوردِ بالا] «در واقع منبع اساسی قوانین اسلامی (قرآن) به این دلیل انعطاف‌پذیر است که قوانین قرآنی در زمینه ارزیابی احکام، فضای مناسبی برای انعطاف‌پذیری ایجاد می‌کند. قرآن در مورد ارزش اصلی احکام خود صریح و روشن نیست و این احتمال وجود دارد که یک فرمان در قرآن گاهی اوقات جنبه حتمی و دستوری داشته باشد، گاهی اوقات تنها یک پیشنهاد باشد و زمانی هم تنها یک حکم جایز باشد. دستورات و ممنوعیت‌ها در قرآن به شیوه‌های مختلف بیان شده که در مقابل برداشت‌های مختلف، باز و آزاد است.»
  • «من ایرانی و مسلمانم و بر علیه هر چه ایرانیت و اسلامیت را تهدید کند تا زنده هستم مبارزه می‌نمایم.»
  • «اسلام غریب آغاز شد، و غریب خواهد رفت.»
  • «اسلام نه یک نیاز به ممارست دارد، و نه نیاز به لباسی. تحمیل حجاب به یک زن، خلاف اصول اسلام است. متاسفانه، بعد از همه سوء ظن نسبت به اسلام؛ بسیاری از مردم شروع کردند به در نظر گرفتن حجاب به عنوان یک مشکل سیاسی، اما این چنین نیست. پوشیدن حجاب یک گزینهٔ شخصی آزاد است.»
  • «در میان مسلمانان تنوع دینداری و تحولات دینداری از بسیاری از ادیان دیگر در طول این ۱۴ قرن گذشته بیشتر بوده است.»
  • «من نمی‌دانم چرا کشورهای غربی مسلمان‌ها را با حکومت هایشان یکی می‌گیرند؟... ملل مسلمان مخالف اصلاحات دینی و سیاسی نیستند. در این کشورها حامیان اصلاحات بسیارند. اما قدرتمندان با آن مخالف‌اند. زیرا اصلاحات به معنی قرائت جدید از اسلام است و به معنی به روز کردن زندگیست، به معنی اصلاح حقوق انسان هاست و این اصلاحات به نفع قدرتمداران نخواهد بود.»
  • «اسلام از تعقل و خردورزی و نوآوری در عمل، استقبال می‌کند؛ ولی متاسفانه ادیان در طول تاریخ، دچار آفت قداست زدگی ظواهر دین به جای تعقل و توجه به محتوای دین شده‌اند.»
  • «معتقد نیستم که انسان بتواند ادعا کند مسلمانی حقیقی است بدون آنکه به او آزادی کامل اعتقادی در دین و ایمان داده باشند.»
  • «...دموکراسی رؤیایی نیست که تنها در خارج از جهان اسلام محقق شود بلکه در تمام نقاط آبادان دنیا قابل اجراست.»
  • «... هیچ تعارضی بین اسلام و دموکراسی وجود ندارد و اسلام‌گراها در رأس نیروهای مدافع حق اختلاف، چندگانگی فرهنگی، تنوع سیاسی، آزادی بیان، حقوق زن و تمام ارزش‌های جهانی که آزادی و عدالت و توسعه را برای جامعه به ارمغان می‌آورد قرار دارند.»
  • «به گمان من، نظام اسلامی نظام شوراست و امروزه نزدیکترین نظام به آن، نظام دموکراتیک است که قدرت را در دست مردم قرار می‌دهد و حاکم به‌جز قدرتی که مردم به او می‌دهند قدرتی ندارد... به نظر من نظام پارلمانی به نظام شورایی نزدیکتر است، چون دولت قدرت را مستقیماً از نمایندگان می‌گیرد و این نوع دموکراسی مانع از شکل‌گیری نظام فردگرا می‌شود.»
  • «شریعت خودش را به مردم تحمیل نمی‌کند بلکه این مردم هستند که باید شریعت را بخواهند. اگر مردم خواهان اجرای احکام شرع باشند، این احکام بر اساس فهم و درک مردم و از طریق علما و نمایندگان اجرا می‌شود؛ ابزارهای دموکراتیک هم نشان می‌دهد که آیا مردم خواهان اجرای این احکامند یا احکام دیگری.»
  • «یک مسلمان باید دین را تمام و کمال قبول کند اما چون شرایط زندگی و توانایی و آگاهی مردم با هم فرق می‌کند، مسلمان‌ها در حد امکان و توانایی شان دین را به اجرا درمی‌آورند، خدا هم به کسی تکلیفی فراتر از توانایی اش نمی‌دهد.»
  • «احکام شرع برای کسی که از آن بدش بیاید اجرا نمی‌شود، برای کسانی اجرا می‌شود که خواهانش باشند چون دین اسلام اصلاً بر اساس آزادی شروع می‌شود: «اشهد ان لا اله الله» یعنی اینکه من تصمیم می‌گیرم که خدا را بپرستم و دستوراتش را اجرا کنم، حالا اگر فرد دیگری چنین تصمیمی نگرفت ما فقط می‌توانیم با او بحث و گفتگو کنیم نه اینکه اجبارش بکنیم، اگر اکثریت مردم گفتند که چنین چیزی نمی‌خواهند باز هم ما فقط می‌توانیم با آنها بحث و گفتگو کنیم تا قانع بشوند یا نشوند؛ مردم به خواست خودشان به بهشت می‌روند کسی را با زنجیر به بهشت نمی‌برند.»
  • «اساس شریعت، عدالت است و شریعت تمامش عدالت و رحمت است و هر نظامی که عدالت را اجرا کند نظامی مبنی بر شریعت است، حتی اگر اسم شریعت رویش نباشد و هر نظامی که عدالت را اجرا نکند مبنی بر شریعت نیست حتی اگر اسم شریعت رویش باشد. خداوند برای انسان کرامت قائل شده، هر نظامی بر این اساس که چقدر این کرامت را رعایت کند به اسلام نزدیک می‌شود.»
  • «همهٔ مسلمان‌ها آرزو دارند در جامعه‌ای نوگرا زندگی کنند که در آن پیشرفت اقتصادی و علمی باشد و در عین حال جایگاه اسلام هم حفظ شود در حالی که سکولارها در جهان عرب می‌گویند اگر نوگرایی و پیشرفت اقتصادی و علمی می‌خواهید دینتان را کنار بگذارید.»
  • « هرکس که خدا او را به اسلام راهنمایی فرمود و دلش را به آن شادمان کرد ، باور بدارد که همانا محمّد ﷺ بهترینِ پیامبران است ، اسلام برترینِ ملّت‌ها و عرب بهترین امّت‌هاست.»
    • ثعالبی از دیباچۀ فقه اللغة و سر العربیّة
  • «در اسلام شکل خاصی از حکومت مشخص نشده است و موضوع بر حسب زمان و مکان و شرایط، فرق می‌کند و این نیز نقصی به‌شمار نمی‌رود، بلکه نشان دهنده انعطاف‌پذیری اسلام برای پیاده شدن در هر زمان و مکانی است.».
  • «جهان اسلام نیازمند راه‌حل‌های عاقلانه و دقیقی است تا از مشکلات روزمره زندگی انسانی خلاص شود. مشکلاتی نظیر فقر، بیکاری، بیسوادی، وابستگی اقتصادی، خشونت سیاسی، ارزش‌های نئوفئودالی و افراط‌گرایی مذهبی. مسائل و مشکلات جهان امروز این‌هاست و پاسخ آنها در ایجاد یک مکتب فکری مدرن و مترقی اسلامی است که به آداب دموکراتیک عمیقا پایبند باشد. چیزی که بیش از هر زمان دیگر مورد نیاز جهان اسلام است، فرهنگ زنده و درخشان «کرامت انسانی» است که منطبق با یکی از حیاتی‌ترین مفاهیم قرآنی است: شأن خلیفه‌اللهی انسان»
  • «پس از فاجعهٔ یازدهم سپتامبر، در امریکا علاقهٔ افراد عادی به شناخت بیشتر اسلام بی‌سابقه است و در عین حال حملاتی که علناً برخی از کشیش‌های تندرو و نیز دشمنان سیاسی اسلام به اسلام می‌کنند و کتاب‌هایی که با غرض می‌نگارند، در شرف ایجاد بحران بزرگی است که به رغم دوستی بسیاری از گروه‌های کاتولیک و پروتستان معتدل با اسلام ممکن است به یک «برخورد تمدن‌ها» بینجامد. در این موقعیت است که بیان ارکان و اساس تفکر اسلامی و روشن‌ساختن معنای واقعی واژه‌هایی از قبیل «جهاد» و «شهادت» و غیره که دائماً در وسائل ارتباط جمعی غربی به صورت تحریف‌شده به کار برده می‌شود، ضرورت دارد. وانگهی باید به حملاتی که به برخی از جوانب اسلام و جامعهٔ اسلامی مانند حقوق بشر و عدالت و حق زن و غیره می‌شود، پاسخ داده شود...»
    • سید حسین نصر از «قلب اسلام» مقدمه، شابک: ۹۶۴-۳۱۲-۸۶۲-۸، نشر نی
  • «اسلام نگفته‌است برای آن که وحدت پیدا کنیم باید مثل هم بیندیشیم. آن وحدتی که ما بدان دعوت شده‌ایم در عین قبول تفاوت‌هاست...»
  • «هر که از راه مجذوب شدن به شخصیت‌ها به دین در آید همان اشخاص همچنان که او را به آن در آورده‌اند از آن خارجش کنند و کسی که از راهِ کتاب و سنت به این دین [ اسلام ] وارد شود، کوه‌ها بجنبند و او نجنبد.»
  • «اسلام می‌خواهد حتی در برابر کسانی که با آنان می‌جنگد یا آنان با اسلام می‌جنگند، راه را باز بگذارد: «اگر به صلح تمایل یافتند، تو نیز به آن تمایل بیاب و برخدا توکل کن امید است که خدا میان شما و کسانی که با آنان دشمنی کرده‌اید، دوستی برقرار کند» دشمنی مداوم و دوستی مداوم در کار نیست دل‌ها دگرگون می‌شوند .اسلام همواره می‌خواهد درها به روی صلح یا تمام مردمان بگشاید، زیرا مایهٔ رحمت برای تمام جهانیان است.».
  • «اسلام برای جهان است، یک دین دنیایی است و از این رو امکان سازگاری آن با عرفی شدن وجود دارد.»
  • «دُرّ مکنون در صدف اسلام، تسلیم شدن به فرمان پروردگار و ورود به دار السّلام عشق و بهشت امن و آسایش است.»
  • «اگر ما انتقاد می کنیم ، انتقادمان از اسلامِ سیاسی است ، نه به مبانی اسلام.»
  • «اسلام منطقی تر و جدی تر از آن است که به آنچه در زندگی بی ثمر است و بر روی اذهان بی اثر، در آخرت پاداش دهد، و عملی که نه برای خلق خدمتی باشد و نه برای خود، اصلاحی، ثواب داشته باشد.»
    • علی شریعتی از مجموعه آثار شماره ۶ تحلیلی از مناسک حج
  • «در منطق اسلام، کشته‌شدن یک انسان برابر کشتن همه انسان‌هاست.».
  • «چرا در مورد بیش از یک میلیارد مسلمانی که افکار شیطانی ندارند صحبت نمی‌کنید، مسلمانانی که به آزار و اذیت زنانشان نمی‌پردازند، پنج بار در روز نماز می‌خوانند و هیچ‌کدام از اقدامات ناپسندی که شما به مسلمانان نسبت می‌دهید انجام نمی‌دهند. شما اقدامات تعدادی کمی از کسانی که خود را مسلمان می‌نامند می بینید و با همان عینک به تمامی دین اسلام نگاه می‌کنید. ما آمریکایی‌ها مسلمانان بیشتری را کشته‌ایم.»

نوشتارهای وابسته[ویرایش]

منابع[ویرایش]

  1. http://www.bayynat.ir/index/?state=es
  2. http://www.brainyquote.com/quotes/quotes/p/pervezmush178852.html
  3. http://www.brainyquote.com/quotes/quotes/m/muhammadal134539.html
  4. Bernard Lewis and Buntzie Ellis Churchill, Islam: The Religion and the People, Wharton School Publishing, 2008, p 151.
  5. www.brainyquote.com/quotes/quotes/k/karenarmst480646.html
  6. http://eng.kremlin.ru/transcripts/6157#sel=4:1,4:33
  7. http://www.brainyquote.com/quotes/quotes/b/barackobam409378.html
  8. http://www.brainyquote.com/quotes/quotes/z/zbigniewbr341971.html
  9. http://www.brainyquote.com/quotes/quotes/m/mosdef592792.html
  10. http://www.rouhani.ir/event.php?event_id=302
  11. http://ilink.gcal.ac.uk/uhtbin/cgisirsi/x/0/0/5/?srchfield1=CKEY^SUBJECT^GENERAL^^id&searchdata1=162082&user_id=webserver
  12. http://ilink.gcal.ac.uk/uhtbin/cgisirsi/x/0/0/5/?srchfield1=CKEY^SUBJECT^GENERAL^^id&searchdata1=162082&user_id=webserver
  13. http://ilink.gcal.ac.uk/uhtbin/cgisirsi/x/0/0/5/?srchfield1=CKEY^SUBJECT^GENERAL^^id&searchdata1=162082&user_id=webserver
  14. http://www.bbc.co.uk/persian/iran/2011/06/110615_l10_30khordad60_banisadr_14esfand.shtml
  15. http://ar.wikipedia.org/wiki/الأوزاعي
  16. http://mohammadmojtahedshabestari.com/speech.php?id=175&title=انتظار%20ما%20از%20پیامبران
  17. http://mohammadmojtahedshabestari.com/interview.php?id=190&title=حکومتی%20باید%20که%20وابسته%20به%20نهاد%20دین%20نباشد%20-%20مصاحبه%20با%20زوددویچه%20تسایتونگ
  18. http://www1.jamejamonline.ir/newstext.aspx?newsnum=100004179269
  19. http://www.alarabiya.net/articles/2010/08/12/116454.html
  20. http://www.islahweb.org/content/2014/3/11278/سخنرانی-راشد-غنوشی-در-مرکز-مطالعات-کارنگی-در-واشنگتن
  21. http://www.islahweb.org/content/2014/3/11278/سخنرانی-راشد-غنوشی-در-مرکز-مطالعات-کارنگی-در-واشنگتن
  22. http://www.islahweb.org/content/2011/11/4579
  23. http://www.islahweb.org/content/2011/11/4579
  24. http://www.islahweb.org/content/2011/11/4579
  25. http://www.islahweb.org/content/2011/11/4579
  26. http://www.islahweb.org/content/2011/11/4579
  27. http://www.islahweb.org/content/2011/11/4579
  28. http://www.naslsokhteh.ir/?p=2016
  29. http://www.islahweb.org/node/794
  30. http://www.islahweb.org/node/3162
  31. http://www.islahweb.org/node/873
  32. http://www.youtube.com/watch?v=e6vsA7EYF8I&feature=player_embedded#at=542
  33. http://www.theguardian.com/film/2014/oct/06/ben-affleck-bill-maher-sam-harris-islam-racist